Người Lao Động Có Được Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Lao Động Không?

Người Lao Động Có Được Đơn Phương Chấm Dứt Hợp Đồng Lao Động Không?

Nghỉ việc là quyền cơ bản của người lao động (NLĐ), nhưng không phải ai cũng nắm rõ mình cần làm gì để việc nghỉ việc diễn ra đúng pháp luật, tránh mất quyền lợi và tránh rủi ro phải bồi thường cho doanh nghiệp. Bộ luật Lao động 2019 đã có những thay đổi quan trọng theo hướng mở rộng quyền chủ động nghỉ việc của người lao động so với luật cũ. Bài viết dưới đây phân tích chi tiết quy định tại Điều 35 Bộ luật Lao động 2019 về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động.

Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động không?

Câu trả lời là Có. Theo khoản 1 Điều 35 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần nêu lý do, chỉ cần tuân thủ đúng thời hạn báo trước cho người sử dụng lao động (NSDLĐ). Đây là điểm thay đổi rất lớn so với Bộ luật Lao động 2012 (khi đó NLĐ phải chứng minh mình thuộc một trong các lý do luật định mới được đơn phương chấm dứt hợp đồng xác định thời hạn). Quy định mới giúp bảo vệ tốt hơn quyền tự do lựa chọn việc làm của người lao động.

Thời hạn báo trước khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Theo khoản 1 Điều 35, người lao động phải báo trước cho người sử dụng lao động theo thời hạn tương ứng với loại hợp đồng đang giao kết:

Loại hợp đồng lao động	Thời hạn báo trước tối thiểu
Hợp đồng không xác định thời hạn	Ít nhất 45 ngày
Hợp đồng xác định thời hạn từ 12 – 36 tháng	Ít nhất 30 ngày
Hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng	Ít nhất 03 ngày làm việc
Ngành, nghề, công việc đặc thù (theo quy định của Chính phủ)	Theo thời hạn riêng quy định tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP

Đối với một số ngành nghề đặc thù (như thành viên tổ lái tàu bay, nhân viên kỹ thuật bảo dưỡng tàu bay, người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp/Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước, thuyền viên…), thời hạn báo trước có thể dài hơn mức thông thường, doanh nghiệp và người lao động cần tra cứu Điều 7 Nghị định 145/2020/NĐ-CP để áp dụng chính xác.

Các trường hợp được nghỉ việc ngay mà không cần báo trước

Theo khoản 2 Điều 35 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần báo trước trong các trường hợp sau:

Không được bố trí đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc theo thỏa thuận (trừ trường hợp hai bên thỏa thuận chuyển việc tạm thời theo Điều 29).
Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn đã thỏa thuận (trừ trường hợp bất khả kháng được luật cho phép chậm trả trong thời gian ngắn).
Bị người sử dụng lao động ngược đãi, đánh đập hoặc có lời nói, hành vi nhục mạ, hành vi làm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự; bị cưỡng bức lao động.
Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo quy định vì công việc có ảnh hưởng xấu tới thai nhi (Điều 138).
Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định (trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác).
Người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng lao động.

Hậu quả khi nghỉ việc không đúng quy định (nghỉ việc trái luật)

Trường hợp người lao động tự ý nghỉ việc mà không thuộc các trường hợp được miễn báo trước, hoặc không tuân thủ đúng thời hạn báo trước, thì bị coi là đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật. Theo Điều 40 Bộ luật Lao động 2019, hậu quả bao gồm:

Không được nhận trợ cấp thôi việc.
Phải bồi thường cho người sử dụng lao động nửa tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.
Phải hoàn trả một khoản tiền tương ứng với tiền lương theo hợp đồng lao động trong những ngày không báo trước.
Phải hoàn trả chi phí đào tạo cho người sử dụng lao động theo quy định tại Điều 62 Bộ luật Lao động (nếu có thỏa thuận về chi phí đào tạo).

Ngoài rủi ro tài chính, việc nghỉ việc trái luật còn có thể ảnh hưởng đến quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp và uy tín nghề nghiệp của người lao động khi xin việc tại các doanh nghiệp khác.

Quyền hủy bỏ quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng

Theo Điều 38 Bộ luật Lao động 2019, mỗi bên đều có quyền hủy bỏ việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trước khi hết thời hạn báo trước, nhưng phải thông báo bằng văn bản và phải được bên kia đồng ý. Quy định này tạo cơ hội cho cả hai bên “đổi ý” trong thời gian báo trước nếu tìm được tiếng nói chung.

Cách thực hiện đúng thủ tục khi nghỉ việc

Để bảo đảm quyền lợi và tránh tranh chấp về sau, người lao động nên:

Lập đơn xin nghỉ việc/thông báo chấm dứt hợp đồng lao động bằng văn bản, nêu rõ ngày dự kiến nghỉ việc, gửi cho người có thẩm quyền của doanh nghiệp và giữ lại bằng chứng đã gửi (email, biên nhận, chữ ký xác nhận).

Tính đúng thời hạn báo trước theo loại hợp đồng đang giao kết.

Nếu thuộc trường hợp được miễn báo trước, cần thu thập, lưu giữ bằng chứng chứng minh lý do nghỉ việc ngay (biên bản, tin nhắn, email, xác nhận y tế…) để bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp.

Bàn giao công việc, tài sản của doanh nghiệp đầy đủ trước khi nghỉ việc chính thức.

Kết luận

Bộ luật Lao động 2019 trao cho người lao động quyền chủ động nghỉ việc khá linh hoạt, chỉ cần tuân thủ đúng thời hạn báo trước theo loại hợp đồng đang giao kết. Tuy nhiên, để tránh những hậu quả pháp lý và tài chính không đáng có, người lao động cần nắm vững quy định về thời hạn báo trước, các trường hợp được miễn báo trước và thực hiện đúng thủ tục thông báo bằng văn bản khi quyết định nghỉ việc.