Cách tính thuế doanh nghiệp năm 2026: Công thức chi tiết cho từng loại thuế

Biết doanh nghiệp phải nộp những loại thuế nào là chưa đủ — điều mà kế toán và chủ doanh nghiệp thực sự cần là biết cách tính đúng số tiền phải nộp, để chủ động dòng tiền và tránh sai sót khi kê khai. Bài viết này đi thẳng vào công thức tính của từng loại thuế chính, kèm ví dụ minh họa đơn giản, dựa trên các luật thuế mới nhất hiện hành tại Việt Nam.

Cách tính thuế giá trị gia tăng (VAT/GTGT)

Theo Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, doanh nghiệp áp dụng một trong hai phương pháp tính thuế:

Phương pháp khấu trừ (phổ biến với doanh nghiệp có đầy đủ hóa đơn, chứng từ):

Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra − Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ

Trong đó, Thuế GTGT đầu ra = Giá bán chưa thuế × Thuế suất. Ví dụ: công ty bán hàng hóa với giá chưa thuế 100 triệu đồng, thuế suất 10%, thuế GTGT đầu ra là 10 triệu đồng. Nếu trong kỳ, thuế GTGT đầu vào (đã trả khi mua nguyên liệu, dịch vụ) là 6 triệu đồng, thì số thuế GTGT phải nộp là 10 − 6 = 4 triệu đồng.

Lưu ý về thuế suất áp dụng thực tế năm 2026: phần lớn hàng hóa, dịch vụ đang chịu thuế suất 10% được giảm còn 8% đến hết 31/12/2026 (theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP), trừ nhóm viễn thông, tài chính — ngân hàng, bất động sản, khai khoáng và hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt. Doanh nghiệp cần đối chiếu đúng danh mục để áp thuế suất chính xác trên hóa đơn.

Phương pháp trực tiếp trên GTGT (áp dụng cho một số hộ, cá nhân kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ):

Thuế GTGT phải nộp = Doanh thu × Tỷ lệ % tính thuế GTGT (tỷ lệ này thay đổi theo từng ngành nghề, ví dụ 1% với thương mại phân phối, 5% với dịch vụ)

Cách tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)

Căn cứ Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15:

Thuế TNDN phải nộp = Thu nhập tính thuế × Thuế suất

Trong đó:

Thu nhập tính thuế = Doanh thu − Chi phí được trừ + Thu nhập khác − Thu nhập được miễn thuế − Các khoản lỗ được kết chuyển

Thuế suất phổ thông là 20%. Riêng doanh nghiệp thuộc diện ưu đãi đầu tư (theo ngành nghề, địa bàn khuyến khích) có thể được áp dụng mức 10%, 15% hoặc 17% trong thời hạn nhất định, thậm chí được miễn thuế hoàn toàn 2–3 năm đầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập hoặc doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (theo Nghị quyết 198/2025/QH15).

Ví dụ: Công ty có doanh thu 5 tỷ đồng, chi phí được trừ hợp lệ 4,2 tỷ đồng → thu nhập tính thuế = 800 triệu đồng. Với thuế suất phổ thông 20%, thuế TNDN phải nộp là 160 triệu đồng.

Lưu ý quan trọng: “chi phí được trừ” phải đáp ứng đồng thời ba điều kiện — có hóa đơn hợp pháp, thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, và có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (đối với hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên). Thiếu một trong ba điều kiện, khoản chi đó sẽ bị loại khi tính thuế.

Cách tính thuế thu nhập cá nhân doanh nghiệp khấu trừ cho người lao động

Đây là khoản doanh nghiệp phải tính, khấu trừ trước khi trả lương, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15:

Thu nhập tính thuế = Tổng thu nhập chịu thuế − Các khoản giảm trừ − Bảo hiểm bắt buộc

Các khoản giảm trừ gia cảnh áp dụng từ 2026: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người lao động, cộng 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc hợp lệ. Sau khi xác định thu nhập tính thuế, áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần 5 bậc (rút gọn từ 7 bậc trước đây), thuế suất tăng dần theo mức thu nhập, thấp nhất 5% và cao nhất giữ nguyên 35% ở bậc thu nhập cao nhất.

Ví dụ đơn giản hóa: Người lao động có lương 25 triệu đồng/tháng, không người phụ thuộc, đã trừ bảo hiểm bắt buộc (khoảng 10,5% lương đóng bảo hiểm) → thu nhập tính thuế còn lại sau khi trừ 15,5 triệu đồng giảm trừ bản thân sẽ được áp vào các bậc thuế suất tương ứng để tính ra số thuế phải khấu trừ.

Cách tính thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB)

Chỉ áp dụng với doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đặc thù, theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15:

Thuế TTĐB phải nộp = Giá tính thuế TTĐB × Thuế suất TTĐB

Giá tính thuế TTĐB là giá bán ra của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu (chưa bao gồm thuế TTĐB và thuế GTGT). Với một số mặt hàng như thuốc lá, luật mới còn áp dụng thêm cơ chế thuế tuyệt đối (tính theo đồng/đơn vị sản phẩm) song song với thuế suất phần trăm, theo lộ trình tăng dần đến năm 2031.

Cách tính thuế xuất khẩu, nhập khẩu

Thuế XNK phải nộp = Số lượng hàng hóa × Trị giá tính thuế trên một đơn vị × Thuế suất

Thuế suất áp dụng phụ thuộc vào việc hàng hóa có được hưởng ưu đãi theo các Hiệp định thương mại tự do (CPTPP, EVFTA, RCEP…) hay không — doanh nghiệp cần tra cứu đúng biểu thuế ưu đãi đặc biệt theo từng hiệp định để tính chính xác, thay vì áp dụng nhầm biểu thuế thông thường (thường cao hơn đáng kể).

Bảo hiểm xã hội bắt buộc — công thức tính phần doanh nghiệp phải đóng

Dù không phải thuế, đây là khoản chi phí bắt buộc doanh nghiệp cần tính đúng mỗi tháng:

Số tiền bảo hiểm doanh nghiệp phải đóng = Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH × 21,5%

(Cộng thêm phần khấu trừ từ lương người lao động 10,5%, tổng nộp cho cơ quan BHXH là 32%, theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15.)

Kết luận

Việc nắm chắc công thức tính của từng loại thuế không chỉ giúp doanh nghiệp kê khai chính xác, tránh bị truy thu hay xử phạt, mà còn là nền tảng để xây dựng chiến lược tối ưu thuế hợp pháp — chẳng hạn tận dụng đúng mức thuế suất GTGT 8% đang áp dụng, khai thác tối đa chi phí được trừ hợp lệ, hay lựa chọn thời điểm ghi nhận doanh thu phù hợp. Do các công thức và mức thuế suất có thể thay đổi theo từng thời kỳ (như đợt cải cách luật thuế đồng loạt 2025–2026 vừa qua), doanh nghiệp nên duy trì thói quen cập nhật văn bản pháp luật mới hoặc phối hợp với dịch vụ kế toán — thuế chuyên nghiệp để đảm bảo tính chính xác.