Điểm Mới Nghị Quyết 43/2026/QH16: Giảm Thuế Thu Nhập Cá Nhân, Thu Nhập Doanh Nghiệp Giai Đoạn 2026–2027

Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn đang trong giai đoạn phục hồi và cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh cá thể, tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực về chi phí vận hành, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 43/2026/QH16 về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp. Đây là một trong những chính sách tài khóa đáng chú ý được ban hành tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, thể hiện định hướng tiếp tục khoan sức dân, hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân trong bối cảnh nhiều biến động của môi trường kinh doanh trong và ngoài nước. Bài viết này phân tích những nội dung cốt lõi của nghị quyết, đối tượng thụ hưởng, cũng như một số vấn đề thực tiễn mà doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh cần lưu tâm khi áp dụng.

Bối cảnh ban hành chính sách

Chính sách giảm thuế không phải là công cụ mới trong điều hành kinh tế vĩ mô của Việt Nam; trong nhiều năm trở lại đây, Quốc hội và Chính phủ đã nhiều lần sử dụng biện pháp miễn, giảm thuế như một đòn bẩy ngắn hạn nhằm hỗ trợ sản xuất, kinh doanh trước những cú sốc kinh tế. Điểm khác biệt của Nghị quyết 43/2026/QH16 nằm ở việc chính sách lần này được thiết kế cho một chu kỳ hai năm liên tiếp (2026 và 2027), thay vì chỉ áp dụng trong một năm tài khóa như một số chính sách trước đây. Cách tiếp cận này cho thấy nhà làm chính sách mong muốn tạo ra một khoảng thời gian đủ dài để doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh có thể chủ động hoạch định kế hoạch tài chính, thay vì chỉ mang tính chất ứng phó tình huống trong ngắn hạn.

Theo giải trình của cơ quan soạn thảo trước Quốc hội, việc giảm thuế nhằm góp phần tháo gỡ khó khăn, ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, đồng thời bảo đảm tính kịp thời trong việc kiểm soát lạm phát và hỗ trợ phục hồi tăng trưởng. Nghị quyết được thông qua với tỷ lệ tán thành rất cao tại nghị trường, phản ánh sự đồng thuận lớn giữa các đại biểu Quốc hội về tính cấp thiết của chính sách này.

Nội dung chính của Nghị quyết 43/2026/QH16

2.1. Đối với thuế thu nhập cá nhân

Nghị quyết quy định giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp trong hai kỳ tính thuế năm 2026 và năm 2027, áp dụng đối với thu nhập từ hoạt động kinh doanh của cá nhân cư trú. Điều kiện để được hưởng chính sách này là cá nhân phải có mức doanh thu hằng năm trong các năm 2026, 2027 không vượt quá 10 tỷ đồng. Ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng được lựa chọn tương đối phù hợp với tiêu chí phân loại quy mô nhỏ, siêu nhỏ theo pháp luật hiện hành về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó bảo đảm chính sách hướng đúng vào nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước biến động kinh tế: các hộ kinh doanh cá thể và cá nhân kinh doanh quy mô nhỏ.

2.2. Đối với thuế thu nhập doanh nghiệp

Tương tự như đối với thuế thu nhập cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam có mức doanh thu hằng năm trong năm 2026 và năm 2027 không vượt quá 10 tỷ đồng sẽ được giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Đây là nhóm doanh nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất về số lượng trong tổng thể nền kinh tế, đồng thời cũng là nhóm có sức chống chịu tài chính thấp hơn so với doanh nghiệp quy mô lớn khi gặp biến động thị trường.

Đáng chú ý, nghị quyết có quy định loại trừ nhằm ngăn ngừa hành vi lợi dụng chính sách: đối với các doanh nghiệp được hình thành từ việc chia, tách doanh nghiệp sau thời điểm nghị quyết có hiệu lực, nếu tổng doanh thu của các doanh nghiệp sau khi chia, tách vượt quá 10 tỷ đồng thì sẽ không được áp dụng ưu đãi. Quy định này thể hiện tư duy phòng ngừa rủi ro chính sách khá rõ ràng, tránh tình trạng doanh nghiệp có quy mô lớn thực hiện chia tách hình thức nhằm “lách” ngưỡng doanh thu để hưởng ưu đãi thuế không đúng đối tượng.

2.3. Nguyên tắc áp dụng đối với doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi thuế khác

Một điểm kỹ thuật quan trọng cần lưu ý là đối với các doanh nghiệp đang được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc theo các luật, nghị quyết khác của Quốc hội (ví dụ ưu đãi về thuế suất, miễn giảm thuế theo địa bàn, lĩnh vực đầu tư), số thuế được giảm theo Nghị quyết 43/2026/QH16 sẽ được tính trên phần thuế thu nhập doanh nghiệp còn phải nộp sau khi đã áp dụng các ưu đãi thuế khác. Nói cách khác, chính sách giảm thuế lần này mang tính chất bổ sung, cộng gộp trên nền các chính sách ưu đãi hiện hành, chứ không thay thế hay triệt tiêu các ưu đãi đã có.

Hiệu lực thi hành và phạm vi áp dụng

Nghị quyết 43/2026/QH16 có hiệu lực thi hành kể từ ngày 24 tháng 8 năm 2026 và được áp dụng cho kỳ tính thuế năm 2026 và năm 2027. Về mặt kỹ thuật lập pháp, việc áp dụng cho cả kỳ tính thuế năm 2026 (dù nghị quyết được ban hành vào giữa năm) đồng nghĩa với việc chính sách có hiệu lực hồi tố một phần đối với các khoản thu nhập phát sinh trong năm 2026, tạo điều kiện để cá nhân, doanh nghiệp được hưởng trọn vẹn lợi ích chính sách ngay trong năm đầu tiên áp dụng, thay vì phải chờ đến kỳ tính thuế tiếp theo.

Hiện tại, Chính phủ được giao nhiệm vụ tiếp tục ban hành nghị định hướng dẫn chi tiết thi hành nghị quyết, trong đó dự kiến sẽ làm rõ hơn các vấn đề về phương pháp xác định doanh thu làm căn cứ áp dụng, thủ tục kê khai, quyết toán thuế được giảm, cũng như cách xử lý đối với các trường hợp đặc thù như doanh nghiệp mới thành lập trong năm 2026 chưa có đủ dữ liệu doanh thu của một năm tài chính đầy đủ.

Ý nghĩa và tác động của chính sách

4.1. Đối với cá nhân, hộ kinh doanh

Việc giảm 30% thuế thu nhập cá nhân từ hoạt động kinh doanh giúp trực tiếp gia tăng phần thu nhập thực nhận của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, vốn là lực lượng đông đảo nhưng dễ chịu tác động từ biến động giá cả đầu vào, sức mua thị trường. Trong bối cảnh nhiều hộ kinh doanh vẫn đang trong quá trình thích ứng với các thay đổi về nghĩa vụ kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, chính sách giảm thuế phần nào giúp giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn chuyển đổi.

4.2. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Đối với khu vực doanh nghiệp, việc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp không chỉ có ý nghĩa về mặt tài chính trực tiếp mà còn tạo dư địa để doanh nghiệp tái đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh hoặc củng cố nguồn vốn lưu động. Đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ – vốn thường có biên lợi nhuận mỏng và khả năng tiếp cận vốn tín dụng hạn chế hơn so với doanh nghiệp lớn – khoản thuế được giảm có thể đóng vai trò như một nguồn vốn bổ sung với chi phí bằng không, góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh trong ngắn hạn.

4.3. Đối với ngân sách nhà nước

Ở chiều ngược lại, chính sách giảm thuế trên diện rộng và trong thời gian hai năm liên tiếp tất yếu sẽ tạo áp lực nhất định lên nguồn thu ngân sách nhà nước, đặc biệt là ngân sách địa phương – nơi trực tiếp thụ hưởng phần lớn nguồn thu từ thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp của khu vực kinh tế tư nhân quy mô nhỏ. Việc cân đối giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn và bảo đảm cân đối ngân sách trong trung hạn là bài toán mà cơ quan quản lý tài chính cần tiếp tục theo dõi trong quá trình triển khai chính sách trên thực tế.

Một số lưu ý dành cho doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh

Để chủ động tiếp cận chính sách và tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình kê khai, quyết toán thuế, doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh nên lưu ý một số điểm sau:

Thứ nhất, cần theo dõi sát các văn bản hướng dẫn thi hành do Chính phủ và Bộ Tài chính ban hành trong thời gian tới, bởi bản thân nghị quyết mới chỉ xác lập nguyên tắc chung, còn quy trình, thủ tục cụ thể để được hưởng ưu đãi (bao gồm cách xác định mức doanh thu làm căn cứ, hồ sơ kê khai) sẽ tiếp tục được cụ thể hóa.

Thứ hai, doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ chính sách ưu đãi thuế hiện đang áp dụng cho mình để xác định đúng cách tính phần thuế được giảm thêm theo nghị quyết mới, tránh nhầm lẫn giữa việc cộng dồn ưu đãi và việc áp dụng ưu đãi thay thế.

Thứ ba, đối với các doanh nghiệp đang trong quá trình cân nhắc tái cấu trúc, chia tách, cần đặc biệt lưu ý đến quy định loại trừ ưu đãi đối với doanh nghiệp hình thành từ chia tách có tổng doanh thu vượt ngưỡng 10 tỷ đồng, để tránh những quyết định tái cấu trúc gây bất lợi ngoài dự kiến về nghĩa vụ thuế.

Kết luận

Nghị quyết 43/2026/QH16 là một chính sách tài khóa mang tính hỗ trợ trực tiếp, có phạm vi tác động rộng đến số đông cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, vừa trong nền kinh tế. Việc thiết kế chính sách áp dụng liên tục trong hai năm, cùng với các quy định kỹ thuật nhằm ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách, cho thấy cách tiếp cận thận trọng nhưng vẫn bảo đảm tính kịp thời của cơ quan lập pháp. Trong thời gian tới, hiệu quả thực tế của chính sách sẽ phụ thuộc nhiều vào chất lượng của các văn bản hướng dẫn thi hành cũng như năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan thuế các cấp, nhằm bảo đảm chính sách thực sự đến được đúng đối tượng thụ hưởng.