Các loại thuế doanh nghiệp phải nộp năm 2026: Tổng quan đầy đủ, dễ hiểu

Khi thành lập và vận hành một công ty tại Việt Nam, việc đầu tiên mà chủ doanh nghiệp cần nắm rõ không phải là “nộp thuế gì” một cách mơ hồ, mà là một bức tranh tổng thể về các nghĩa vụ tài chính bắt buộc với Nhà nước. Nhiều doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là doanh nghiệp mới thành lập, thường chỉ biết đến thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập doanh nghiệp, trong khi bỏ sót các nghĩa vụ quan trọng khác — dẫn đến rủi ro bị truy thu, xử phạt về sau. Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan, chính xác theo pháp luật hiện hành (cập nhật các luật thuế mới có hiệu lực 2025–2026), giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch tuân thủ thuế ngay từ đầu.

Vì sao doanh nghiệp bắt buộc phải nộp thuế?

Nghĩa vụ nộp thuế không phải là một “chi phí phát sinh tùy nghi”, mà là nghĩa vụ hiến định. Điều 47 Hiến pháp năm 2013 quy định rõ: “Mọi người có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định.” Đồng thời, Điều 8 Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 xác định tuân thủ pháp luật thuế là một trong những nghĩa vụ cơ bản của doanh nghiệp khi gia nhập thị trường. Nói cách khác, quyền tự do kinh doanh mà Nhà nước bảo hộ luôn đi kèm với trách nhiệm đóng góp tài chính công tương ứng — đây chính là nguyên lý gốc mà mọi chủ doanh nghiệp cần thấu hiểu trước khi đi vào chi tiết từng sắc thuế.

Cũng cần lưu ý: không phải mọi khoản “phải nộp cho Nhà nước” đều là thuế theo đúng bản chất pháp lý. Bên cạnh các loại thuế thực thụ, doanh nghiệp còn có nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và kinh phí công đoàn — đây là các khoản có tính hoàn trả hoặc đối giá, khác về bản chất với thuế, nhưng vẫn thường được gộp chung trong “báo cáo nghĩa vụ tài chính” hằng tháng của kế toán doanh nghiệp.

Tổng quan các loại thuế doanh nghiệp phải nộp

Thuế giá trị gia tăng (VAT/GTGT)

Đây là loại thuế gián thu phổ biến nhất, đánh trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ qua các khâu sản xuất — lưu thông — tiêu dùng. Doanh nghiệp đóng vai trò thu hộ Nhà nước từ người tiêu dùng cuối cùng. Căn cứ pháp lý hiện hành là Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025), với ba mức thuế suất 0% – 5% – 10%, đang được giảm tạm thời còn 8% cho phần lớn hàng hóa, dịch vụ đến hết 31/12/2026 theo Nghị quyết 204/2025/QH15.

Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)

Là loại thuế trực thu đánh vào lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp sau khi trừ chi phí hợp lý. Căn cứ pháp lý là Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/10/2025), với thuế suất phổ thông 20%, kèm nhiều mức ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào ngành nghề, địa bàn khuyến khích.

Thuế thu nhập cá nhân (nghĩa vụ khấu trừ của doanh nghiệp)

Doanh nghiệp không phải là người chịu thuế này, nhưng với tư cách đơn vị chi trả thu nhập, phải khấu trừ, kê khai và nộp thay thuế TNCN cho người lao động trước khi trả lương. Căn cứ pháp lý mới là Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, với mức giảm trừ gia cảnh tăng đáng kể (15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân, 6,2 triệu đồng/tháng/người phụ thuộc) áp dụng từ kỳ tính thuế 2026.

Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB)

Chỉ áp dụng với doanh nghiệp kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đặc thù: rượu, bia, thuốc lá, ô tô dưới 24 chỗ, xăng, dịch vụ casino, karaoke, gôn… Căn cứ tại Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, hiệu lực từ 01/01/2026, có bổ sung nước giải khát có đường vào diện chịu thuế.

Thuế xuất khẩu, nhập khẩu

Áp dụng với doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, theo Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 107/2016/QH13, với các mức thuế suất ưu đãi khác nhau tùy thuộc các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia (CPTPP, EVFTA, RCEP…).

Thuế tài nguyên và thuế bảo vệ môi trường

Chỉ áp dụng với doanh nghiệp khai thác tài nguyên thiên nhiên hoặc kinh doanh mặt hàng gây tác động đến môi trường (xăng dầu, than…), theo Luật Thuế tài nguyên 2009 và Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010.

Lệ phí môn bài — đã chính thức bị bãi bỏ

Đây là điểm cập nhật rất quan trọng: từ ngày 01/01/2026, lệ phí môn bài — khoản thu hằng năm mà doanh nghiệp từng phải nộp ngay khi thành lập — đã được bãi bỏ hoàn toàn, theo Nghị quyết 198/2025/QH15 và Nghị định 362/2025/NĐ-CP. Doanh nghiệp thành lập từ 2026 không còn phải quan tâm đến khoản này nữa.

Bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp và kinh phí công đoàn

Không phải thuế nhưng là nghĩa vụ tài chính bắt buộc gắn với người lao động: tổng tỷ lệ đóng bảo hiểm bắt buộc năm 2026 là 32% quỹ lương (doanh nghiệp đóng 21,5%, người lao động đóng 10,5%), theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, cộng thêm 2% kinh phí công đoàn do doanh nghiệp đóng.

Bảng tổng hợp nhanh

Loại thuế/phí	Áp dụng cho	Văn bản pháp lý chính
Thuế GTGT	Hầu hết doanh nghiệp	Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15
Thuế TNDN	Hầu hết doanh nghiệp	Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15
Thuế TNCN (khấu trừ)	Doanh nghiệp có người lao động	Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15
Thuế TTĐB	Ngành nghề đặc thù	Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15
Thuế XNK	Doanh nghiệp xuất nhập khẩu	Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 107/2016/QH13
Lệ phí môn bài	Đã bãi bỏ từ 2026	Nghị quyết 198/2025/QH15 Về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân
BHXH/BHYT/BHTN	Doanh nghiệp có người lao động	Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15

Kết luận

Không phải doanh nghiệp nào cũng phải “gánh” đủ tất cả các loại thuế kể trên — phần lớn doanh nghiệp thương mại, dịch vụ thông thường chỉ cần tập trung vào ba trụ cột chính: thuế GTGT, thuế TNDN và nghĩa vụ khấu trừ thuế TNCN, cộng với bảo hiểm xã hội bắt buộc. Việc nắm vững bức tranh tổng thể này ngay từ đầu giúp doanh nghiệp chủ động lập kế hoạch tài chính, tránh bị động khi đến kỳ kê khai. Ở bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu vào cách tính cụ thể của từng loại thuế, kèm công thức và ví dụ minh họa thực tế để doanh nghiệp áp dụng ngay vào sổ sách của mình.